Εικόνα για Μ. Προμπονάς: 67 πουλιά της Κρήτης έχουν… δηλητηριαστεί

Μ. Προμπονάς: 67 πουλιά της Κρήτης έχουν… δηλητηριαστεί

Κατακόρυφα έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια οι δηλητηριάσεις ζώων και πουλιών. Τα περισσότερα περιστατικά καταγράφονται σε αγροτικές περιοχές της Κρήτης, ενώ η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων αποτελεί την κυριότερη αιτία μη φυσικού θανάτου αρκετών προστατευόμενων ειδών της πανίδας.
Τα prosopakritis επικοινώνησαν με τον ερευνητή του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Μιχάλη Προμπονά, που ανέλυσε τι είναι τα δηλητηριασμένα δολώματα και τι είδους δράσεις κάνει το μουσείο για να το καταπολεμήσει.

Τι χαρακτηρίζουμε δηλητηριασμένα δολώματα;
Οι τύποι δολωμάτων που χρησιμοποιούνται είναι πολλοί και εξελίσσονται, τόσο με την πάροδο του χρόνου, όσο και με την διαθεσιμότητα στην αγορά των παράνομων ουσιών. Ο πιο διαδεδομένος τύπος δολώματος είναι τα κομμάτια κρέατος, επικαλυμμένα με κάποιο εγκεκριμένο ή παράνομο φυτοφάρμακο. Αν και λιγότερο διαδεδομένος τύπος δολώματος, εξίσου όμως επικίνδυνος, είναι η χρήση ολόκληρων δηλητηριασμένων πτωμάτων παραγωγικών ζώων, καθώς θα τραφεί από αυτό μεγάλος αριθμός ειδών και ατόμων της πανίδας μίας περιοχής, και ενδεχομένως για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα ολόκληρα πτώματα προσελκύουν τα μεγάλα αρπακτικά πουλιά, τα οποία εντοπίζουν από μεγάλο ύψος την τροφή τους. Περαιτέρω, οι «συνεργατικοί τρόποι εντοπισμού» με τους οποίους λειτουργούν (το ένα πουλί καθοδηγεί ή παρατηρεί το άλλο) μπορεί να οδηγήσει σε εξάλειψη μιας ολόκληρης αποικίας (π.χ. όρνια) από ένα και μόνο δηλητηριασμένο πτώμα.

DHLHTHRIASMENA DOLOMATAΓια ποιο λόγο χρησιμοποιούνται;
Η χρήση των δηλητηριασμένων δολωμάτων για τον έλεγχο του πληθυσμού των υποτιθέμενων «επιβλαβών» ζώων (αλεπούδων, ασβών, λύκων, κ.ά.), αποτελούσε και αποτελεί μια σημαντική απειλή για την άγρια ζωή στο σύνολό της.
Το πιο σύνηθες κίνητρο για την χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων αφορά αντιδικίες μεταξύ των διαφόρων χρηστών γης, οι οποίες περιλαμβάνουν ένα πολύ ευρύ φάσμα κινήτρων, κυρίως επειδή δεν έχει επιβεβαιωθεί το κίνητρο. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει μη-επιβεβαιωμένου χαρακτήρα περιπτώσεων αντιδικιών μεταξύ κυνηγών και κτηνοτρόφων που συνήθως εκδηλώνεται με διασπορά δηλητηριασμένων δολωμάτων για την θανάτωση σκύλων φύλαξης όταν τα τελευταία μπορεί να θανατώσουν κυνηγετικούς σκύλους, αντιδικίες μεταξύ κτηνοτρόφων για λόγους ιδιοκτησιακούς ή χρήσης βοσκότοπου, μεταξύ γειτόνων. Στην ίδια κατηγορία έχουν συμπεριληφθεί και τα περιστατικά ατυχών θανατώσεων αιγοπροβάτων και πουλερικών και προσωπικές αντιδικίες ατόμων ανεξάρτητα της κοινωνικής ομάδας στην οποία ανήκουν. Οι με πρόθεση επιβεβαιωμένες περιπτώσεις αντιδικίας μεταξύ κυνηγών και κτηνοτρόφων ή μεταξύ κτηνοτρόφων έχουν περιληφθεί στις ξεχωριστές κατηγορίες «κυνηγετικοί σκύλοι», «θηρεύσιμα είδη» και «ποιμενικοί σκύλοι». Σημαντικό κίνητρο για τη χρήση δηλητηρίου (το 10% των περιστατικών) είναι η ζημιά στη ζωική παραγωγή, λόγω μεγάλων θηρευτών, σκύλων και αλεπούδων. Είναι παρόλα αυτά σημαντικό να σημειωθεί ότι η πληροφορία για τα κίνητρα δηλητηρίασης προκύπτουν μόνο από το 18% των δεδομένων, ενώ για το υπόλοιπο 72% των περιστατικών το κίνητρο είναι άγνωστο.

Ποια ομάδα ανθρώπων χρησιμοποιεί τέτοιου είδους δολώματα;
Οι κτηνοτρόφοι και οι γεωργοί, ως κύριοι χρήστες φυτοφαρμάκων, θεωρούνται κύριοι υπεύθυνοι της πρακτικής χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων. Εντούτοις, το ζήτημα αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο στο οποίο εμπλέκονται, αλλά και αλληλεπιδρούν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, κυρίως στην ύπαιθρο.
Η χρήση των δηλητηριασμένων δολωμάτων ως μέσο ελέγχου και θανάτωσης της πανίδας, είναι ιδιαίτερα εύκολη και «αποτελεσματική», καθώς παρουσιάζει τα εξής χαρακτηριστικά: α) έχει χαμηλό κόστος, β) δεν απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό ή μέσα, γ) είναι αθόρυβη και επομένως παραμένει εύκολα ανώνυμη, δ) δεν απαιτεί ιδιαίτερη οργάνωση και σχεδιασμό και ε) είναι αποτελεσματική σε σχέση με τα μέσα που χρησιμοποιούνται.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι πολύ εύκολα μπορεί να προκληθεί σημαντική ζημιά στην πανίδα και το περιβάλλον, η οποία να είναι εμφανής και να γίνει ευρέως αντιληπτή από πολλά πρόσωπα συγκριτικά με άλλες μεθόδους εξόντωσης (π.χ. λαθροθηρία με όπλο), ακόμα και αν τα άτομα που προκάλεσαν τη ζημιά είναι ελάχιστα σε αριθμό. Επομένως σε πολλές περιοχές, η χρήση των δολωμάτων πιθανότατα πραγματοποιείται συστηματικά από μεμονωμένα άτομα ή συγκεκριμένες ομάδες ατόμων. Το ανωτέρω πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψη στην εμπλοκή των κοινωνικών ομάδων ή μεμονωμένων ατόμων στην προσπάθεια εξάλειψης της πρακτικής χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων.
Συχνή πρακτική αποτελεί και η δηλητηρίαση αδέσποτων σκύλων για έλεγχο του πληθυσμού τους εντός και εκτός των οικισμών. Η πρακτική αυτή οφείλεται στην ακούσια ή εκούσια εγκατάλειψη κυνηγετικών, ποιμενικών σκύλων ή ζώων συντροφιάς, και στην εν συνεχεία ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή τους.

DHLHTHRIASMENA DOLOMATA2Ποια ζώα της Κρήτης πλήττονται από την χρήση;
Η παράνομη αυτή πρακτική πλήττει σημαντικά τα αρπακτικά πουλιά, ιδιαίτερα τα πτωματοφάγα όπως είναι ο γυπαετός (Gypaetus barbatus), το όρνιο (Gyps fulvus) και ο ασπροπάρης (Neophron percnopterus). Από τα οικόσιτα ζώα πλήττει σημαντικές παραδοσιακές αυτόχθονες φυλές όπως τον Ελληνικό Ποιμενικό Σκύλο, αλλά και τους υπόλοιπους ποιμενικούς σκύλους φύλαξης των κοπαδιών από επιθέσεις σαρκοφάγων θηλαστικών. Ακόμη, σημαντικός αριθμός κυνηγετικών σκύλων, πλήττεται από αυτή την παράνομη πρακτική.
Αδημοσίευτα στοιχεία περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορέων δείχνουν ότι την περίοδο 2000-2012 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 551 περιστατικά χρήσης δολωμάτων. Παρόλα αυτά, εκτιμάται ότι τα περιστατικά είναι πολύ περισσότερα, καθώς η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων λαμβάνει χώρα κρυφά, καταγγέλλεται σπάνια ακόμα και από παθόντες, ενώ δεν υπάρχει οργανωμένος και εγκεκριμένος τρόπος καταγραφής των περιστατικών, ούτε και ορισμένο πρωτόκολλο κτηνιατρικών και τοξικολογικών εξετάσεων για το χειρισμό ενός τέτοιου περιστατικού, όπως συνηθίζεται σε άλλες χώρες.
Στην Κρήτη, κατά την περίοδο 2007-2012, έχουν καταγραφεί 67 περιστατικά πτηνών με συμπτώματα δηλητηρίασης. Από τα είδη αυτά, το όρνιο (Gyps fulvus) καταλαμβάνει ποσοστό 48% του συνόλου των περιστατικών δηλητηρίασης, οι γερακίνες (Buteo buteo) καταλαμβάνουν ποσοστό 35%, ενώ άλλα είδη πουλιών ακολουθούν με ποσοστό λιγότερο από το 6%. Ένας σημαντικός αριθμός των δηλητηριασμένων ζώων βρέθηκαν στον Ψηλορείτη, τα Αστερούσια και τη Δίκτη, ορεινές περιοχές που αποτελούν σημαντικούς βοσκότοπους και περιοχές κυνηγιού. Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων στις συγκεκριμένες περιοχές σχετίζεται με τις ζημιές που προκαλούν στις οικονομικές δραστηριότητες της υπαίθρου το κουνάβι (Martes foina) και τα αδέσποτα σκυλιά, αλλά και λόγω της σύγκρουσης μεταξύ κτηνοτρόφων και κυνηγών.

Για τι ποσοστά μιλάμε, αυξάνονται ή μειώνονται με τα χρόνια;
Την τελευταία δεκαετία οι περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν καταγράψει μία ιδιαίτερα εκτεταμένη χρήση παράνομων δηλητηριασμένων δολωμάτων στην ελληνική ύπαιθρο. Το πρόβλημα εντείνεται από τις σημαντικές ανεπάρκειες της πολιτείας α) να λάβει μέτρων πρόληψης των ζημιών στη φυτική και ζωική παραγωγή, β) κατά την καταβολή αποζημιώσεων από τον ΕΛΓΑ σε περιπτώσεις πρόκλησης ζημιών, γ) λόγω ανεπαρκούς φύλαξης των Προστατευόμενων Περιοχών, δ) λόγω της έλλειψης ενός μηχανισμού έλεγχου της διακίνησης και χρήσης φυτοφαρμάκων, ε) λόγω της ελλιπούς διαχείρισης θηραματικών ειδών και την αποτελεσματική αντιμετώπιση προβλημάτων χωροθέτησης αντικρουόμενων δραστηριοτήτων (π.χ. κυνήγι – κτηνοτροφία), ζ) λόγω αδυναμίας εφαρμογής του νόμου για τα αδέσποτα και η) η χρήση ακατάλληλων και ανεκπαίδευτων τσοπανόσκυλων που προκαλούν ζημιές σε κυνηγόσκυλα.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου έχει καταστεί πλέον επιτακτική και επείγουσα, δεδομένου ότι οι πληθυσμοί ορισμένων αρπακτικών ειδών, όπως το όρνιο, ο ασπροπάρης και ο χρυσαετός έχουν μειωθεί δραματικά τα τελευταία έτη. Παράλληλα η πρακτική των δολωμάτων έχει αρνητικές συνέπειες σε όσες προσπάθειες γίνονται τα τελευταία έτη για την αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωική παραγωγή από την καφέ αρκούδα και το λύκο, μέσω της επαναδιάδοσης παραδοσιακών αγροπεριβαλλοντικών μεθόδων, αλλά και της διατήρησης των ειδών αυτών.
Τα περιστατικά χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων δεν είναι εύκολο να εξακριβωθούν στο πλήρες μέγεθός τους, για διάφορους λόγους. Τα τελευταία χρόνια έρχονται στο φως περισσότερα περιστατικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει αυξηθεί η συχνότητα χρήσης δολωμάτων – μπορεί αυτό να συνδέεται, για παράδειγμα με την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κόσμου.

DHLHTHRIASMENA DOLOMATA1Τι προσπάθειες γίνονται ώστε να σταματήσει αυτή η πρακτική;
Ο κύριος στόχος του προγράμματος «Καινοτόμες Δράσεις για την Αντιμετώπιση της Παράνομης Χρήσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων σε Μεσογειακές Πιλοτικές Περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (LIFE09 NAT/ES/000533) είναι να συνεισφέρει στη μείωση ή και εξάλειψη της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων με την υλοποίηση σειράς καινοτόμων δράσεων. Συνολικά, το πρόγραμμα υλοποιείται από τον Οκτώβριο 2010 σε 8 πιλοτικές περιοχές στην Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα. Ειδικότερα στην Κρήτη, το πρόγραμμα υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο Κρήτης – Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης (ΜΦΙΚ) στις ορεινές περιοχές του Ψηλορείτη, της Δίκτης και των Αστερουσίων (πιλοτική περιοχή GR-2).
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του έργου είναι η δημιουργία και λειτουργία τριών δικτύων (κτηνοτρόφων, κυνηγών και δήμων) ενάντια στα δηλητηριασμένα δολώματα στις πιλοτικές περιοχές των χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα (Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα). Συγχρόνως, τα δίκτυα αυτά ενεργούν ως σύνδεσμοι συνεργασίας μεταξύ των αρχών, της κοινωνίας των πολιτών αλλά και των τοπικών κοινοτήτων, με στόχο τη μείωση ή/και εξάλειψη του προβλήματος. Η εφαρμογή καινοτόμων εργαλείων, όπως η εναλλακτική αντιμετώπιση των «ανταγωνιστικών» ειδών, η Ευρωπαϊκή Ομάδα Σκύλων, η παροχή νομικής βοήθειας, η βελτίωση βιοτόπων, η εκπαίδευση προσωπικού των ΟΤΑ, η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση όλων των κοινωνικών εταίρων, αναμένεται να βοηθήσουν προς την κατεύθυνση επίλυσης του προβλήματος.
Επίσης, το ΜΦΙΚ συμμετέχει σε Ομάδα Εργασίας για την Αντιμετώπιση των Δηλητηριασμένων Δολωμάτων. Σκοπός αυτής της Ομάδας Εργασίας είναι ο σχεδιασμός και συντονισμός θεσμικών αλλαγών και προτάσεων για την αντιμετώπιση των θανατώσεων της άγριας πανίδας από δηλητηριασμένα δολώματα, καθώς και η ανάδειξη του προβλήματος πανελλαδικά και τοπικά.
Υπάρχει συνεργασία του ΜΦΙΚ με φιλοζωικές οργανώσεις ώστε να βρεθούν τρόποι προστασίας των ζώων;
Ναι, υπάρχει συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους με το θέμα της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων κοινωνικούς εταίρους (κτηνοτρόφοι, κυνηγοί, ΟΤΑ κλπ.), των ζωοφιλικών οργανώσεων συμπεριλαμβανομένων.

Πόσο έχει επηρεάσει την πανίδα του νησιού τα επόμενα χρόνια, κινδυνεύουν τα ζώα από εξαφάνιση;
Ορισμένα είδη της πανίδας τους νησιού κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Σε αυτό δεν παίζει ρόλο μόνο η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, αλλά μια σειρά από λόγους που σχετίζονται με το περιβάλλον, π.χ. υποβάθμιση οικοτόπων, διάβρωση εδάφους, ερημοποίηση, λαθροθηρία, αλλαγές στις χρήσεις γης κλπ.

Πόσα ζώα μέχρι στιγμής έχουν πεθάνει από δολώματα;
Αδημοσίευτα στοιχεία των περιβαλλοντικών οργανώσεων δείχνουν ότι πάνω από 500 περιστατικά έχουν λάβει χώρα στην ελληνική επικράτεια για την περίοδο 2000-2012. Παρόλα αυτά, εκτιμάται ότι τα περιστατικά είναι πολύ περισσότερα, καθώς η παράνομη χρήση δολωμάτων λαμβάνει χώρα κρυφά, καταγγέλλεται σπάνια ακόμα και από παθόντες, ενώ δεν υπάρχει οργανωμένος και εγκεκριμένος τρόπος καταγραφής των περιστατικών, ούτε και ορισμένο πρωτόκολλο κτηνιατρικών και τοξικολογικών εξετάσεων για τον χειρισμό ενός τέτοιου περιστατικού, όπως συνηθίζεται σε άλλες χώρες.
Στην Κρήτη, κατά την περίοδο 2007-2012, έχουν καταγραφεί 67 περιστατικά πτηνών με συμπτώματα δηλητηρίασης

Κατά πόσο οι άνθρωποι με τα ζώα μπορούν να συνυπάρξουν;
Μπορούν να συνυπάρξουν, αλλά για την απάντηση της ερώτησης απαιτείται άλλη ανάλυση.

Τι δείχνει αυτή η χρήση δολωμάτων για τον πολιτισμό μας, ως Κρητικοί;
Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων δεν γίνεται μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκής και όχι μόνο χώρες. Σίγουρα, δεν είναι δείγμα πολιτισμού η χρησιμοποίηση δηλητηρίων για τον έλεγχο των «ανταγωνιστικών» ειδών.
Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων έχει σημαντικές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις καθώς:
α) μπορεί να οδηγήσει ευάλωτα είδη στην πληθυσμιακή κατάρρευση
β) σχετίζεται με σημαντικές οικονομικές απώλειες στον παραγωγικό τομέα
γ) η χρήση τόσο τοξικών ουσιών διασπαρμένων σε μεγάλες συχνά εκτάσεις αποτελεί μία εν δυνάμει σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία μέσω της απόθεσης και έκθεσης μεγάλων συγκεντρώσεών τους στο περιβάλλον και τα νερά.
δ) από τη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων πλήττεται και ο τουρισμός της Ελλάδας που βασίζεται στην παρατήρηση της ορνιθοπανίδας και κυρίως των μεγάλων αρπακτικών πουλιών, δραστηριότητα που αποτελεί ήδη πόλο έλξης επισκεπτών στη Β. Ελλάδα τα τελευταία έτη.
Ειρήνη Καρκανάκη

Το άρθρο έχει δημοσιευθεί στην κατηγορία . Βάλτε στα αγαπημένα τον μόνιμο σύνδεσμο.

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *


*